Korleis vere ein god humanitær givar?

Når ei krise oppstår, kan situasjonen endre seg fort. Ein konflikt kan trappast opp, ein flaum kan råke nye område, eller ein epidemi kan bryte ut. Då må hjelpa kunne tilpassast.  

Humanitære organisasjonar treng ikkje berre pengar, men òg handlingsrom. 

Hjelpa skal styrast av behov og prinsipp 

Eit grunnleggjande prinsipp i humanitær bistand er at hjelpa skal gå til dei som treng det mest. Kven dei er, kvar dei bur, eller kor mykje merksemd krisa får, skal ikkje avgjere om dei får hjelp. 

Humanitær bistand skal vere upartisk, nøytral og uavhengig. Det betyr at politiske omsyn ikkje skal avgjere kven som får hjelp. 

For ein givar betyr dette at det ikkje alltid er klokast å bestemme på førehand nøyaktig kva kvar krone skal gå til. Pengane må kunne følgje utviklinga i krisa. 

Fleksible midlar gir betre hjelp 

Fleksible middel gir humanitære organisasjonar større høve til å bruke pengane der behova er størst.  

Den store fordelen er at midla alt er tilgjengelege når krisa kjem. Då kan hjelpearbeidet startast med ein gong, utan å vente på nye vedtak eller finansieringsrundar. Ved jordskjelv, flaum eller brå opptrapping av konflikt kan det vere avgjerande. 

Fleksibilitet betyr ikkje mindre kontroll. Organisasjonane må framleis dokumentere kva pengane går til, og kva resultat dei oppnår. Men dei får større rom til å handle raskt og rett. 

Fleksibel finansiering kan òg gjere det lettare å prioritere kriser som får lite merksemd i media. 

Når det hastar, må pengane vere klare 

I dei første timane og dagane etter ei krise kan rask respons redde liv. Då må finansieringa allereie vere på plass. 

Difor støttar Noreg mellom anna globale fond og fondsmekanismar som: 

• FNs nødhjelpsfond CERF 
• Røde Kors- og Røde Halvmåne-rørsla sitt nødhjelpsfond DREF 

I tillegg kan Norad bruke den humanitære reserven til å dekkje akutte behov som oppstår gjennom året, og som ikkje blir fanga opp i den ordinære fordelinga. 

Dei strategiske humanitære partnarane til Noreg har òg tilgang til fleksible middel som kan utløyast når nye kriser oppstår eller eksisterande kriser blir forverra.  

Dette gir organisasjonane høve til å reagere raskt og sjølve prioritere ressursane ut frå behova i dei ulike kontekstane. På den måten fungerer dei fleksible midla i partnarskapa som ein form for humanitær reserve. 

Desse ordningane gjer det mogleg å mobilisere pengar raskt når ei krise oppstår eller blir verre. 

Føreseieleg finansiering 

Fleksibilitet er viktig, men det er ikkje nok. Humanitære organisasjonar treng òg stabil og føreseieleg finansiering for å kunne planleggje, ta vare på kompetanse og byggje kapasitet over tid. 

Kjernestøtte og andre former for fleksibel finansiering gir organisasjonane høve til sjølve å prioritere og allokere ressursar etter kvar behova er størst. Det kan òg gi rom for beredskap, utvikling av kapasitet og arbeid med tverrgåande utfordringar som ikkje alltid passar inn i eitt bestemt prosjekt. 

Godt humanitært givarskap handlar derfor om å kombinere fleksibilitet, rask respons og føreseieleg finansiering, samstundes som humanitære aktørar får tilstrekkeleg handlingsrom til å bruke ressursane der behova er størst.    

Lokale aktørar må styrkjast 

Dei som er nærast krisa, veit ofte best kva som trengst. Humanitær respons bør derfor ta utgangspunkt i behova, prioriteringane og kapasiteten til menneska og lokalsamfunna som er råka. 

Internasjonale organisasjonar er berre ein del av hjelpearbeidet. Familiar, lokalsamfunn, lokale og nasjonale organisasjonar, styresmakter og andre nettverk spelar ei avgjerande rolle før, under og etter ei krise. 

Godt humanitært givarskap handlar derfor ikkje berre om å gi meir pengar til lokale organisasjonar. Det handlar òg om å gi dei meir innverknad over avgjerder, og om å la internasjonal innsats støtte opp under lokale prioriteringar og løysingar. 

Tillit og kontroll må gå hand i hand 

Humanitære organisasjonar er ofte tettare på krisa enn givarane. Dei veit gjerne best kva som skjer lokalt, og kva som bør prioriterast. 

Det krev tillit. Samstundes må det stillast krav til økonomistyring, dokumentasjon, resultat og ansvar. 

Godt givarskap handlar derfor ikkje om å velje mellom tillit og kontroll. Det handlar om å ha begge delar. 

Den norske innsatsen 

Noreg er ein stor humanitær givar og støttar mellom anna FN, Raude Kross- og Raude Halvmåne-rørsla og andre humanitære organisasjonar. 

Gjennom langsiktige partnarskap og tett dialog får Noreg betre innsikt i arbeidet og resultata til organisasjonane. Det gir eit godt grunnlag for tillit – og for å gi fleksibilitet når behova endrar seg. 

Samtidig følgjer Noreg opp partnarskapa gjennom mellom anna styrearbeid og dialog, og er med på å setje retning for arbeidet. 

Noreg legg vekt på at humanitær finansiering skal vere rask, fleksibel og stabil. Difor støttar Noreg både fleirårige avtalar og fond som kan brukast når nye kriser oppstår eller eksisterande kriser blir forverra. 

Noreg bidreg òg til å styrkje lokal og nasjonal evne til å handtere humanitære kriser. 

Kva kjenneteiknar ein god humanitær givar? 

Ein god humanitær givar sørgjer for at: 

• Hjelpa følgjer behova og dei humanitære prinsippa 
• Finansieringa er fleksibel og føreseieleg 
• Pengane kan mobiliserast raskt 
• Organisasjonane har stabil og langsiktig finansiering 
• Lokal og nasjonal kapasitet blir sterkare 
• Tillit og kontroll går hand i hand 

Noreg skal vere ein god humanitær givar.  

Prinsippa finn du mellom anna i Good Humanitarian Donorship og i  Strategi for norsk humanitær politikk 2024–2029 .